Διαβάζω με προσοχή τις ομιλίες στην εκδήλωση «Για την Ελλάδα τώρα». Γέρνω το κεφάλι ελαφρώς αριστερά, σαν απορημένο κουτάβι μπροστά σε ένα νέο κόσμο. Αυτήν την εποχή οι προθέσεις μου είναι αγνές, μπορούν να σε ακολουθήσουν για λίγες καραμέλες. Όχι εδώ. Λυπάμαι, αξιότιμοι ομιλητές. Είστε επιβλητικά ηχεία αγωνίας, αλλά κομίζετε το προφανές. Διόλου δεν με συγκινήσατε. Και, για να σας το πω κυνικά, επενδύσατε με πολύ δράμα τη μονοτονία και με περίσσιο κύρος ένα συνδυασμό από κλισέ του συρμού.
Ναι, η Ελλάς θα καταστραφεί αν βγει από το ευρώ, οι πολιτικές δυνάμεις οφείλουν να προτάξουν τον πατριωτισμό έναντι του καιροσκοπισμού. Ο λαϊκισμός είναι εχθρός, το φίδι που σφίγγει τα άκρα και παραλύει τη χώρα. Και οι κομματικές νεολαίες είναι βδέλες στο σώμα της αναιμικής μας παιδείας. Αυτά τα λέει και η Ντόρα σε ένα πέρασμα της από τηλεοπτικό παράθυρο ή ο Χρυσοχοϊδης σε στιγμές νηφαλιότητας. Όχι αγαπητοί μου, δεν θα σας εγκαλέσω λέγοντας ότι και εσείς πάνω από το ίδιο λίπασμα ανθίσατε-αυτό είναι, πράγματι, χυδαίος λαϊκισμός. Δεν θα σας επαινέσω ούτε για την αυτοκριτική σας αφού πια αποτελεί απαραίτητο μέσο για την άρθρωση δημόσιου λόγου. Θα σας επισημάνω το αυτονόητο: όσο ελκυστικός και αν είναι ο λόγος σας, δεν απευθύνεται στο δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας-ένας άνθρωπος της τηλεόρασης θα σας έλεγε ότι υστερείτε δραματικά στο νεανικό κοινό. Και το κυριότερο: ακόμα και αν η φωνή σας περιγράφει προτάσεις προς δημόσια διαβούλευση, δεν κάνετε τίποτα το ουσιαστικό για να τις φωτίσετε.
Η Άννα Διαμαντοπούλου είπε κάτι πραγματικά ενδιαφέρον. Να θυσιάσουμε όλοι κάτι, εν ανάγκη οι πολιτικοί που θα συγκροτήσουν ένα μέτωπο για τη σωτηρία της χώρας να μη κατέβουν υποψήφιοι στις εκλογές. Δεν ξέρω αν το έβαλε στο τραπέζι εκ του ασφαλούς, γνωρίζοντας ότι κανείς δεν θα απλώσει το χέρι να το πάρει. Αυτό που ξέρω είναι ότι, αν ήθελε, θα έκανε την Παλιά Βουλή πυροτέχνημα. Η ίδια όρθια να δήλωνε ότι δεν θα είναι υποψήφια. Και από δίπλα ο Χατζηδάκης λύνει τη γραβάτα φωνάζοντας ότι την ακολουθεί. Αλιβιζάτος και Τσούκαλης συντάσσονται και αφήνουν τις έδρες τους εις ένδειξη διαμαρτυρίας. Ο Μπουτάρης, εντάξει, δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα. Και το ακροατήριο πετιέται επάνω ενθουσιασμένο! Οι περισσότεροι ανεβαίνουν στις καρέκλες. Χάλκινος ήχος βγαίνει από τα ηχεία και όλοι τραγουδούν, τσιρίζουν, κουνιούνται ρυθμικά με χέρια ψηλά στο εθνικό μας μιούζικαλ. Αυτό ναι, θα είχε ενδιαφέρον.
Είναι η παγκοσμίως γνωστή πλέον τελευταία εντολή του λιμενάρχη του Λιβόρνο Ντε Φάλκο προς στον λιπόψυχο και μοιραίο πλοίαρχο του Costa Concordia, Σκετίνο. Όταν την έδινε σίγουρα δεν θα περίμενε ότι μέσα σε λίγες ώρες θα εξελίσσονταν σε πανεθνικό σύνθημα στη χώρα του. Δεν ξέρω αν οι δικηγόροι του θα τον συμβουλέψουν να κατοχυρώσει τη φράση και να διεκδικήσει συμμετοχή στα κέρδη της εταιρείας που έσπευσε να την τυπώσει σε μπλουζάκια κάνοντας χρυσές δουλειές.
Οι συμπατριώτες του τον θεωρούν ήρωα. Σε τι συνίσταται όμως ο ηρωισμός του Ντε Φάλκο; Η λογική λέει ότι έκανε το καθήκον του σε ένα απίθανο και τραγικό ναυάγιο. Το ίδιο δηλώνει με σεμνότητα και ο ίδιος.
Κατ’ αρχήν το να κάνει κανείς το καθήκον του δεν είναι αυτονόητο αλλά ζητούμενο στην εποχή μας. Ο Ντε Φάλκο πιστεύει ότι σε ένα πλοίο με χιλιάδες επιβάτες που ναυαγεί, τα θύματα μπορεί να είναι πολλά. Θέλει να συντονίσει τη διάσωση, να μάθει τι ακριβώς συμβαίνει στο πλοίο και ο καπετάνιος την έχει κοπανήσει. Όταν τον «βρίσκει» στη βάρκα γίνεται έξω φρενών γιατί καταλαβαίνει ότι έχει να κάνει με έναν δειλό που δεν θα βοηθήσει στη διάσωση. Ο διάλογός τους, όπως δόθηκε στη δημοσιότητα, δεν αφήνει περιθώρια πολλών ερμηνειών. Η φωνή του καθήκοντος στηλιτεύει την λιποταξία. Ο λιμενάρχης παρατάει το πρωτόκολλο και προσπαθεί με απειλές να γυρίσει τον καπετάνιο στο πλοίο. Ο Σκετίνο ψελλίζει δικαιολογίες. Ο μαχητής και ο κιοτής.
Για τους Ιταλούς ο λιμενάρχης είναι ήρωας γιατί ξεπλένει ένα μέρος της «εθνικής ντροπής». Ένας ανεύθυνος, ερωτύλος λατίνος πλοίαρχος πνίγει τον κόσμο επειδή χαριεντίζεται με κάποια και κάνει φιγούρες σ’ έναν φίλο του στη στεριά. Στο τέλος το εγκαταλείπει πρώτος σαν ποντίκι. Αυτό είναι ο Ιταλός; Όχι απαντούν! Υπάρχει και ο αφοσιωμένος στο καθήκον Ντε Φάλκο που τον βάζει στη θέση του. Η στάση του λυτρώνει. Ο κόσμος ταυτίζεται με αυτόν.
Το θέμα παίρνει καθημερινά ευρύτερους εθνικούς συμβολισμούς. Αυτό φαίνεται κι από τις σελίδες με την φράση- σύνθημα που έχουν ανοίξει στο facebook.
Αν ο Σκετίνο συμβολίζει τον Μπερλουσκονισμό, τα πάρτι μπούγκα-μπούγκα, την παρανομία και το στερεότυπο της «ιταλικής ελαφρότητας», αν το βυθισμένο πλοίο είναι η δοκιμαζόμενη Ιταλία, τότε ο Ντα Φάλκο παραπέμπει στον θαρραλέο ηγέτη που λέει τα πράγματα με το όνομά τους, παίρνει την κατάσταση στα χέρια του και αναλαμβάνει την ευθύνη της διάσωσης της χώρας. Η στάση του μεγεθύνεται λυτρωτικά στα μάτια ενός λαού που γνωρίζει ταπείνωση και αναζητεί προσανατολισμό, διέξοδο και έναν ικανό ηγέτη για μπροστάρη.
Από τότε που ξέσπασε η κρίση μέχρι σήμερα τόσο η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ όσο και η κυβέρνηση Παπαδήμου ακολουθούν την ίδια πολιτική, αυτό που θα ονόμαζα το «δόγμα Τσίπρα»: δεν κάνουμε καμιά μεταρρύθμιση εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι οι πιστωτές θα συνεχίσουν να μας χρηματοδοτούν, πιστεύοντας στις καταστροφικές επιπτώσεις μιας ελληνικής χρεοκοπίας/εξόδου από το ευρώ. Σε μεγάλο βαθμό αυτή η τακτική απέδωσε μέχρι σήμερα. Ποτέ ίσως στην ιστορία της ανθρωπότητας ένα κράτος δεν έχει πει τόσα ψέματα όπως φαίνεται από τις πράξεις του. Σε αντίθεση με τις κυβερνητικές επαγγελίες στα τελευταία δυόμιση έτη κανένας κρατικός οργανισμός δεν έκλεισε, κανένας δημόσιος υπάλληλος δεν απολύθηκε, καμιά ιδιωτικοποίηση δεν έγινε, καμιά απελευθέρωση επαγγέλματος ή άνοιγμα αγορών δεν πραγματοποιήθηκε. Και όταν ψηφίζονται νόμοι αυτοί δεν εφαρμόζονται, όπως αποδεικνύει ατράνταχτα η «απαγόρευση» του καπνίσματος.
Αν λοιπόν το δόγμα στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού ήταν «προσποιούμεθα ότι δουλεύουμε και εσείς προσποιείσθε ότι μας πληρώνετε», το δόγμα στην σχέση Ελλάδος –ΕΕ είναι «προσποιούμεθα ότι κάνουμε μεταρρυθμίσεις και εσείς προσποιείσθε ότι μας πιστεύετε».
Όμως φαίνεται ότι αυτή η χαρούμενη ιστορία φτάνει στο τέλος της. Αυτό που ίσως δεν έχει γίνει ευρύτερα αντιληπτό είναι ότι από την στιγμή που επιτευχθεί η συμφωνία για το PSI ανοίγει πλέον διάπλατα ο δρόμος για την χρεοκοπία και την έξοδο της χώρας από την ευρωζώνη στην περίπτωση που δεν γίνουν οι μεταρρυθμίσεις. Διότι αν υποθέσουμε ότι επιτυγχάνεται μια συμφωνία για το PSI, οι ιδιώτες θα είναι πια «έξω από το παιχνίδι» και η Ελλάδα θα γίνει ένα εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα της Ευρώπης, το οποίο δυνητικά θα εμπεριέχει μικρότερες πιθανότητες μετάδοσης καθώς η πλειοψηφία των απωλειών στους ιδιώτες θα έχει ήδη καταμεριστεί.
Όπως αναφέρει ο αναλυτής Γιάκομπ Κιρκεργκαρντ του γνωστού ερευνητικού κέντρου της Ουάσιγκτον Peterson Institute of International Economics το πιο σημαντικό πρόβλημα δεν είναι η επίτευξη συμφωνίας ανταλλαγής ομολόγων όσο «η ανικανότητα της κυβέρνησης του Λουκά Παπαδήμου να εφαρμόσει το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων». Αν δεν προχωρήσουν οι μεταρρυθμίσεις μια συμφωνία για το PSI απλά «θα αναβάλλει για μερικούς μήνες μια αναπόφευκτη οικονομική κατάρρευση». Όμως τότε μια οικονομική κατάρρευση της Ελλάδας θα έχει λιγότερο σοβαρές επιπτώσεις για την ευρωζώνη. Καθώς δεν θα υπάρχουν πια ιδιώτες πιστωτές η πιθανότητα μετάδοσης των συνεπειών στον ιδιωτικό τομέα θα έχει μειωθεί σημαντικά.
«Μετά την επίτευξη της συμφωνίας για την ανταλλαγή των ομολόγων ο κίνδυνος μετάδοσης θα έχει μειωθεί σημαντικά, κάτι που σημάνει ότι η Ελλάδα θα χάσει το διαπραγματευτικό της όπλο έναντι των εταίρων της στην Ευρωζώνη. Όσο θα μειώνονται οι πιθανότητες μετάδοσης των επιπτώσεων μιας ελληνικής κατάρρευσης στις υπόλοιπες χώρες τόσο θα μειώνονται και οι δυνατότητες της Αθήνας να αποσπά πολιτικές υποχωρήσεις από τους εταίρους της. Σε αυτή την περίπτωση η Ελλάδα θα βρεθεί στο έλεος των «γερακιών» της ευρωζώνης που θα ενδιαφέρονται μόνο να προστατεύσουν τους εαυτούς τους και το EFSF-χωρίς να τους καίγεται καρφί τι θα συμβεί στην Ελληνική οικονομία και στους πολίτες της χώρας. Σε τελική ανάλυση» καταλήγει ο ερευνητής «θα τεθεί το πολιτικό ερώτημα στην ευρωζώνη: Μπορεί η νομισματική ένωση να συνεχίσει να έχει ως μέλος της μια χώρα που είτε δεν μπορεί είτε δεν θέλει να μεταρρυθμιστεί;»
Η σκηνή είναι αποκαλυπτική. Η Ελλάδα διασωληνωμένη στην εντατική και η τρόικα να εκβιάζει πως θα τραβήξει τον σωλήνα, αν δεν μπει, και μάλιστα με τη θέλησή του, όλος ο λαός -πλην φοροφυγάδων και κατεχόντων μεγάλες περιουσίες- στην εντατική. Καταντάει εξοργιστικό πλέον. Τι επιζητούν άραγε με τους ωμούς εκβιασμούς οι κύριοι της τρόικας που μαζί με το πολιτικό σύστημα απέτυχαν και μετέτρεψαν μία κρίση χρέους σε οικονομική και κοινωνική κρίση τεραστίων διαστάσεων; Δεν καταλαβαίνουν πως δεύτερη αποτυχία θα κοστίσει πανάκριβα στον λαό;
Γιατί τεχνοκρατικά μπορεί να αποτραπεί η χρεοκοπία του κράτους, αλλά ουσιαστικά έχει ήδη επέλθει για 1 εκατομμύριο ανέργους και το ίδιο θα συμβεί σε πολλούς άλλους πολίτες αν οι μισθοί υποτιμηθούν σε επίπεδο Βουλγαρίας. Και δικαιολογημένα μπορεί να αναρωτηθούν: Τι χειρότερο θα μας προκαλούσε η χρεοκοπία ή η έξοδος από το ευρώ; Τότε ίσως ανοίξει το κουτί της Πανδώρας.
Εξάλλου, αν η ανταγωνιστικότητα μειώθηκε στα χρόνια του ευρώ κατά 25% περίπου, γιατί να μη γίνει προσπάθεια να βελτιωθεί κατά 35% ας πούμε με πάταξη της γραφειοκρατίας, μείωση της φορολογίας, άρση αντικινήτρων, δημιουργία ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, μείωση ασφαλιστικών εισφορών, βελτίωση των υποδομών, νέες επενδύσεις και άλλα πολλά που θα καταστήσουν πραγματικά ανταγωνιστική την οικονομία. Τόσο δύσκολο είναι; Οχι βεβαίως.
Ο ιδεολογικός τυφλοσούρτης της τρόικας προτάσσει τη μείωση μισθών και όχι η ανάγκη για ανταγωνιστικότητα. Κι αυτό είναι άκρως επικίνδυνο και το χειρότερο αναποτελεσματικό όσο οι μεταρρυθμίσεις παραμένουν στα συρτάρια.
